Lesson 02 — Châu Âu trung đại (476–1450)
Từ sụp đổ La Mã đến bình minh Phục hưng: phong kiến, Giáo hội, Thập tự chinh và Cái Chết Đen
1. Sơ đồ kim tự tháp phong kiến — click để xem vai trò
Bấm vào từng tầng trong kim tự tháp để xem chi tiết vai trò, nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi tầng lớp trong hệ thống phong kiến trung đại.
2. Bản đồ Thập tự chinh: đường tiến quân tới Đất Thánh
Cách dùng: Nhấn Bước tiếp theo để theo dõi từng giai đoạn Thập tự chinh — từ lời kêu gọi của Giáo hoàng đến thất thủ Acre (1291). Bấm số để nhảy thẳng đến bước.
Chuẩn bị
Nhấn Bắt đầu để theo dõi các cuộc Thập tự chinh từ 1095 đến 1291.
Nhấn Bắt đầu để theo dõi các cuộc Thập tự chinh từ 1095 đến 1291.
3. Chuỗi thời gian: 476 → 1450
Vương quốc German & Đế quốc Frank
476
Tây La Mã sụp đổ
Mốc khai mở
Odoacer phế truất Romulus Augustulus. Đông La Mã (Byzantine) tồn tại tiếp. Các vương quốc German hình thành trên lãnh thổ Tây Âu: Frank, Visigoth, Ostrogoth, Lombard...
496
Clovis I cải đạo Công giáo
Vua Frank cải đạo tạo liên minh với Giáo hội La Mã — nền tảng cho quyền lực chính trị–tôn giáo của Frank tại Tây Âu.
768–814
Trị vì của Charlemagne
Đỉnh Frank
Chinh phục Saxon, Lombard, Avar. Mở rộng vương quốc Frank ra hầu hết Tây và Trung Âu. Cải cách Caroline: chuẩn hóa tiền tệ, chữ viết, giáo dục.
25/12/800
Charlemagne được phong Hoàng đế La Mã
Sự kiện then chốt
Giáo hoàng Leo III đặt vương miện tại Rome. Tiền lệ: Giáo hoàng là người trao quyền cho Hoàng đế — mầm mống tranh cãi Giáo hoàng–Hoàng đế suốt thời Trung đại.
843
Hiệp ước Verdun — chia đôi đế quốc Frank
Chia cắt
Ba cháu Charlemagne chia đế quốc thành ba: Tây Francia (→ Pháp), Đông Francia (→ Đức), Trung Francia (→ Ý + vùng đệm). Bản đồ chính trị châu Âu hiện đại bắt đầu hình thành.
Phong kiến & Giáo hội cực thịnh
910
Tu viện Cluny — cải cách tu viện
Giáo hội
Tu viện Cluny (Burgundy, Pháp) dẫn đầu phong trào chấn chỉnh đạo đức và kỷ cương Giáo hội. Ảnh hưởng mạnh đến hàng trăm tu viện khắp châu Âu.
1054
Đại Ly giáo — Công giáo và Chính thống giáo tách nhau
Phân chia
Rome và Constantinople rút phép thông công lẫn nhau. Kitô giáo chia thành Công giáo La Mã (phía Tây) và Chính thống giáo Đông Phương (Byzantine). Vết thương kéo dài đến ngày nay.
1071
Manzikert — Byzantine thất bại trước Seljuk Turks
Quân sự
Seljuk Turks chiếm hầu hết Tiểu Á. Byzantine mất vùng đất quan trọng — yếu tố thúc đẩy Hoàng đế Alexios I cầu cứu Giáo hoàng Urban II (1095).
1073–1122
Tranh cãi đầu tư quyền (Investiture Controversy)
Giáo hoàng vs. Hoàng đế
Giáo hoàng Gregory VII tuyên bố chỉ Giáo hoàng mới có quyền bổ nhiệm Giám mục. Hoàng đế Henry IV bị tuyệt thông, đứng ngoài tuyết Canossa năm 1077 để xin tha. Kết thúc bằng Concordat of Worms (1122): thỏa hiệp giữa hai quyền.
Thập tự chinh (1095–1291)
1095
Giáo hoàng Urban II kêu gọi Thập tự chinh I tại Clermont
Khởi đầu
Lời kêu gọi được hưởng ứng nhiệt tình khắp Tây Âu. Dân chúng hô vang "Deus vult!" ("Chúa muốn!"). Dòng người bắt đầu tập kết hướng về Đất Thánh.
1099
Thập tự chinh I chiếm Jerusalem (15/7/1099)
Đỉnh cao TTC
Sau ba năm hành quân, quân Thập tự chinh chiếm được Jerusalem. Thành lập Vương quốc Jerusalem và ba nhà nước Thập tự chinh ở Levant. Sự tàn sát dân thường sau đó là sự kiện gây tranh cãi lịch sử.
1187
Saladin tái chiếm Jerusalem
Bước ngoặt
Saladin (Salah ad-Din Yusuf) thống nhất Ai Cập và Syria, đánh bại quân Thập tự chinh tại Hattin, tái chiếm Jerusalem. Thập tự chinh III (1189–1192) do Richard I "Sư tử" dẫn đầu không chiếm lại được thành.
1202–1204
Thập tự chinh IV — cướp phá Constantinople
Thất bại đạo đức
Thay vì đến Đất Thánh, quân Thập tự chinh cướp phá Constantinople (kinh đô Byzantine Kitô giáo). Byzantine không bao giờ hoàn toàn hồi phục. Vết thương giữa Công giáo và Chính thống giáo sâu thêm.
1291
Acre thất thủ — kết thúc Thập tự chinh
Kết thúc
Thành trì cuối cùng của người Thập tự chinh ở Đất Thánh thất thủ trước quân Mamluk. Chấm dứt sự hiện diện quân sự Tây Âu ở Trung Đông sau ~200 năm.
Cuối trung đại: Thương mại, Cái Chết Đen, Tan rã phong kiến
Thế kỉ XI–XIV
Hồi sinh đô thị và thương mại
Kinh tế
Venice, Genoa, Florence phát triển thành trung tâm thương mại. Đại học đầu tiên (Bologna ~1088, Paris ~1150, Oxford ~1096). Tầng lớp thương nhân đô thị xuất hiện — lực lượng mới bên ngoài tháp phong kiến.
1347–1351
Cái Chết Đen (Black Death)
Thảm họa
Dịch hạch (Yersinia pestis) từ Trung Á qua Crimea vào châu Âu. Giết ước tính 30–60% dân số châu Âu (số liệu còn khác nhau). Thiếu lao động → nông nô đòi quyền → phong kiến tan rã. Giáo hội mất uy tín.
1358
Jacquerie — nổi dậy nông dân ở Pháp
Một trong những cuộc nổi dậy nông dân lớn nhất Tây Âu sau Cái Chết Đen. Nông dân đòi tự do và điều kiện tốt hơn. Bị đàn áp nhưng là triệu chứng của hệ thống phong kiến đang tan rã.
1337–1453
Chiến tranh Trăm Năm Anh–Pháp
Chiến tranh
Xung đột kéo dài nhất thời Trung đại Tây Âu. Biểu hiện cuối của hiệp sĩ phong kiến và bước đầu xây dựng nhà nước dân tộc. Jeanne d'Arc (1412–1431) xuất hiện như biểu tượng bản sắc dân tộc Pháp.
1453
Constantinople thất thủ trước Ottoman
Kết thúc Trung đại
Sultan Mehmed II chiếm Constantinople. Byzantine sụp đổ sau gần 1.000 năm. Học giả Byzantine chạy sang Ý mang theo tri thức Hy Lạp cổ đại — một kênh nữa thúc đẩy Phục hưng Ý.