Lesson 01 — Byzantine & Sự trỗi dậy của Hồi giáo

Từ sự tồn tại bền bỉ của Đế quốc Đông La Mã đến sự bành trướng thần kỳ của Hồi giáo và Thời hoàng kim trí tuệ — thế kỉ IV đến XV

1. Bản đồ động: Byzantine thu hẹp & Hồi giáo bành trướng (330 – 750)

Cách dùng: Nhấn Bước tiếp theo để xem từng giai đoạn. Màu tím = Byzantine; Màu xanh lá = lãnh thổ Hồi giáo bành trướng thêm ở mỗi bước.
Đế quốc Byzantine
Rashidun (632–661)
Umayyad mở rộng (661–750)
Ngoài kiểm soát
Khởi đầu
Nhấn Bắt đầu để xem sự biến đổi lãnh thổ Byzantine và Hồi giáo từ thế kỉ IV đến VIII.

2. Chuỗi thời gian: thế kỉ IV – XV

Đế quốc Byzantine — hình thành & cực thịnh
330 SCN
Constantine I dời đô sang Constantinople Byzantine ra đời
Thành phố Byzantium được đổi tên, xây dựng thành thủ đô mới của đế chế. Vị trí trên eo biển Bosphorus — ba mặt biển, một mặt đất — tạo lợi thế phòng thủ tự nhiên.
395 SCN
Đế chế La Mã chia đôi vĩnh viễn
Theodosius I qua đời, để lại Đông La Mã cho Arcadius và Tây La Mã cho Honorius. Hai phần không bao giờ hợp nhất lại.
476 SCN
Tây La Mã sụp đổ — Byzantine tiếp tục Bước ngoặt
Romulus Augustulus bị phế truất bởi Odoacer. Đây là sự kiện thường được coi là kết thúc thời Cổ đại và mở đầu Trung đại ở châu Âu. Byzantine vẫn tồn tại.
527–565 SCN
Triều đại Justinian I — đỉnh cao Byzantine Cực thịnh
Justinian soạn Bộ luật (529–534), xây Hagia Sophia (537), tái chiếm Bắc Phi và Ý. Đại dịch Justinian (541–549) giết hàng chục triệu người, làm suy yếu thành quả chinh phục.
Hồi giáo ra đời & bành trướng
610 SCN
Muhammad nhận Khải huyền đầu tiên tại Mecca
Theo tường thuật Hồi giáo, thiên sứ Jibril truyền lời Chúa cho Muhammad trong hang Hira. Bắt đầu giai đoạn 23 năm truyền đạt kinh Quran.
622 SCN — Hijra
Muhammad di cư từ Mecca đến Medina Năm 1 Hồi giáo
Hijra ("cuộc di cư") đánh dấu thành lập cộng đồng chính trị – tôn giáo (ummah) tại Medina. Đây là năm 1 trong lịch Hồi giáo (Hegira calendar).
630 SCN
Muhammad chiếm lại Mecca gần không đổ máu
Phần lớn bán đảo Ả Rập hợp nhất. Đền Kaaba được tái xác nhận là trung tâm thờ phụng của Hồi giáo, các tượng thần đa thần bị dỡ bỏ.
632 SCN
Muhammad qua đời — bành trướng Arab bắt đầu Rashidun
Bốn Caliph Rashidun kế tiếp (632–661 SCN). Umar ibn al-Khattab chinh phục Syria (636), Palestine (638), Ai Cập (642) từ Byzantine; Iraq và Ba Tư Sassanid sụp đổ 651.
636 SCN
Trận Yarmouk — Byzantine mất Syria Quyết định
Quân Arab đánh bại Byzantine tại sông Yarmouk (Jordan–Syria ngày nay). Byzantine rút khỏi Syria vĩnh viễn. Palestine (638) và Ai Cập (642) tiếp theo.
661 SCN
Vương triều Umayyad thành lập tại Damascus
Muawiyah ibn Abi Sufyan thành lập triều đại thế tập đầu tiên, thủ đô Damascus (Syria). Gây bất bình trong cộng đồng Shia — hạt mầm của nhiều xung đột sau này.
711 SCN
Tariq ibn Ziyad vượt Gibraltar — Al-Andalus Tây Âu
Quân Umayyad chiếm bán đảo Iberia (Tây Ban Nha – Bồ Đào Nha). Ngọn núi Gibraltar mang tên ông (Jabal Tariq). Hồi giáo tiến vào Tây Âu.
717–718 SCN
Vây hãm Constantinople lần II — thất bại Byzantine thắng
Quân Umayyad vây Constantinople 12 tháng. Byzantine dùng "Lửa Hy Lạp" (Greek Fire) tiêu diệt hạm đội. Constantinople đứng vững thêm 700 năm nữa.
732 SCN
Trận Tours/Poitiers — dừng lại ở Pháp
Charles Martel chặn quân Umayyad tại trung tâm nước Pháp. Hồi giáo không tiến sâu hơn vào Tây Âu. Giá trị chiến lược của trận này vẫn được sử gia tranh luận.
750 SCN
Vương triều Abbasid lật đổ Umayyad — thủ đô Baghdad Abbasid
Cách mạng Abbasid (được hậu thuẫn bởi tầng lớp Ba Tư). Thủ đô mới Baghdad xây 762 SCN. Mở ra Thời hoàng kim Hồi giáo.
Thời hoàng kim Hồi giáo (thế kỉ VIII – XIII)
830 SCN
Bayt al-Hikmah — Nhà Trí tuệ Baghdad Trí tuệ
Thư viện và viện nghiên cứu lớn nhất thế giới lúc bấy giờ, dưới thời Caliph Al-Ma'mun. Hàng nghìn tác phẩm Hy Lạp, Ba Tư, Ấn Độ được dịch và phát triển.
Thế kỉ IX–X
Al-Khwarizmi — Đại số và Thuật toán
Al-Kitab al-jabr (820 SCN) đặt nền móng đại số. Tên ông → "Algoritmus" → thuật toán (algorithm). Truyền bá chữ số Ả Rập (gốc Hindu, có số 0) sang châu Âu.
980–1037 SCN
Ibn Sina (Avicenna) — Canon of Medicine
Bộ bách khoa y học đồ sộ, dùng làm giáo trình tại các trường đại học châu Âu đến thế kỉ XVII. Tổng hợp Hippocrates – Galen với quan sát lâm sàng mới.
Byzantine muộn — suy giảm và kết thúc
1054 SCN
Đại Ly giáo — Công giáo và Chính thống giáo tách đôi
Giáo hội Kitô giáo chính thức chia đôi: Giáo hoàng Rome (Công giáo) và Thượng phụ Constantinople (Chính thống giáo Đông phương). Rạn nứt tích lũy nhiều thế kỉ.
1071 SCN
Trận Manzikert — Byzantine mất Tiểu Á Thất bại nặng
Seljuk Thổ Nhĩ Kỳ đánh bại Byzantine tại Manzikert (Armenia). Phần lớn Tiểu Á (Anatolia) mất vĩnh viễn. Hoàng đế Alexios I kêu cứu Giáo hoàng → Thập tự chinh lần I (1095).
1204 SCN
Thập tự chinh lần IV cướp phá Constantinople Bi kịch
Quân Thập tự chinh Công giáo phá vỡ thỏa thuận, cướp phá thành phố Kitô giáo Đông phương. Chia cắt Đế quốc Latin (1204–1261). Byzantine phục hồi nhưng không còn mạnh.
1453 SCN
Constantinople thất thủ — Byzantine kết thúc Cuối Byzantine
Sultan Mehmed II (Ottoman) dùng pháo đại bác khổng lồ phá Tường Theodosian. Hoàng đế Constantine XI tử trận. Kết thúc gần 1 100 năm Byzantine. Học giả chạy sang Ý, thúc đẩy Renaissance.

3. Thời hoàng kim Hồi giáo — Thành tựu nổi bật

Nhấn vào từng thẻ để xem chi tiết thành tựu và tác động lâu dài đến thế giới.

4. Ôn tập — Trắc nghiệm