Lesson 04 — Nội tiết & nội môi

Bốn công cụ tương tác: mô phỏng đường huyết sau bữa ăn (insulin/glucagon), khám phá vòng phản hồi âm cho 3 đại lượng nội môi, duyệt hormone & cơ quan đích, và so sánh tiểu đường type 1/type 2 với người bình thường.

1. Máy mô phỏng đường huyết — bữa ăn & insulin / glucagon

Kéo các thanh để thay đổi lượng carbohydrate trong bữa ăn và mức độ vận động. Đồ thị hiển thị đường huyết (xanh lá), tiết insulin (xanh dương), tiết glucagon (cam) theo thời gian. Vùng 70–100 mg/dL là khoảng bình thường lúc đói.

Thử: cho ăn một bữa — glucose vọt lên rồi insulin kéo về ~5 mM; chuyển sang type 1 — đường ở lại cao vì không còn insulin.

Carb bữa ăn: = 60 g

Vận động (sau bữa ăn): 20% cường độ

Đường huyết (mg/dL) Insulin (tương đối) Glucagon (tương đối) Điểm đặt 70–100

Đỉnh đường huyết: — mg/dL Lúc T=120: — mg/dL Đánh giá: —

2. Vòng phản hồi âm — chọn đại lượng để mô phỏng

Giá trị hiện tại: — Điểm đặt: —

Lệch khỏi điểm đặt → cảm biến → trung tâm → hiệu ứng → trở về điểm đặt. Bấm "↑" hoặc "↓" để gây nhiễu rồi xem hệ tự điều chỉnh.

3. Hormone explorer — chọn hormone để xem hành trình

Mỗi hormone đi từ TUYẾN tiết (trái) → qua máu → tới CƠ QUAN ĐÍCH (phải) có receptor đặc hiệu để gây đáp ứng.

4. So sánh: bình thường vs tiểu đường type 1 vs type 2

Cùng một bữa ăn 75g glucose, đường huyết diễn biến khác nhau ở 3 trạng thái. Đường type 1 (đỏ) "treo" cao vì không có insulin; type 2 (cam) tăng cao và giảm chậm vì tế bào kháng insulin.

Carb bữa ăn: = 75 g

Bình thường Type 1 (thiếu insulin) Type 2 (kháng insulin) Ngưỡng < 140 (2h)

BT lúc 2h: — mg/dL T1 lúc 2h: — mg/dL T2 lúc 2h: — mg/dL

5. Bảng tổng hợp

Hệ điều phối	Tốc độ	Phạm vi	Ví dụ
Thần kinh	ms	Cục bộ, 1 đích	Rút tay khỏi lửa
Nội tiết	Giây–ngày	Toàn thân qua máu	Tăng trưởng dậy thì

Hai hệ phối hợp ở các tình huống "fight or flight" — thần kinh giao cảm + adrenaline từ tuyến thượng thận tủy.