Lesson 05 — Các cuộc phát kiến địa lý
Từ Ceuta (1415) đến vòng quanh Trái Đất (1522) — hành trình, Columbian Exchange và hệ quả toàn cầu
1. Bản đồ động: các tuyến thám hiểm lớn
Cách dùng: Nhấn Bước tiếp theo để xem từng tuyến thám hiểm vẽ dần lên bản đồ — Dias, Vasco da Gama, Columbus và Magellan. Bấm thẳng vào số thứ tự để nhảy bước.
Dias (1488)
Vasco da Gama (1497–99)
Columbus (1492)
Magellan–Elcano (1519–22)
Khởi đầu
Nhấn Bắt đầu để xem từng tuyến thám hiểm được vẽ lên bản đồ thế giới.
Nhấn Bắt đầu để xem từng tuyến thám hiểm được vẽ lên bản đồ thế giới.
2. Trao đổi Columbus (Columbian Exchange)
Bấm vào từng nhóm hàng hóa / dịch bệnh để xem tác động cụ thể. Sơ đồ trình bày cả hai chiều — tích cực lẫn bi thảm — từ nhiều góc nhìn.
3. Chuỗi thời gian: 1415–1522
Bo Dao Nha — Chuong trinh tham hiem
1415
Bo Dao Nha chiem Ceuta (Bac Phi)
Mo dau
Cuoc tan cong dau tien vuot khoi bán dao Iberia. Mo dau ki nguyen tham hiem Bo Dao Nha, nguon goc tu khao khat giat do quyen kiem soat tuyen thuong mai Bac Phi.
1418–1460
Hoang tu Henry nha hang hai — chuong trinh Sagres
Henry (1394–1460) to chuc hang loat chuyen tham hiem bo Tay Phi mot cach he thong. 1434: Gil Eanes vuot Mui Bojador — ranh gioi tam ly lon. 1441: bat dau buon ban no le Tay Phi.
1488
Bartolomeu Dias vuot Mui Hao Vong
Dot pha
Lan dau tien tau chau Au vao An Do Duong. Chung minh chau Phi co tan cung va con duong bien sang An Do la kha thi. Mo duong cho Vasco da Gama.
1497–1499
Vasco da Gama den Calicut (An Do)
Lich su
Roi Lisbon thang 7/1497 voi 4 tau, 170 nguoi. 20/5/1498: den Calicut — ket thuc 10 thang hanh trinh. Gia vi mang ve tri gia gap 60 lan chi phi. Mo doc quyen thuong mai An Do Duong cho Bo Dao Nha.
Tay Ban Nha — Tan the gioi
1493
Giao hoang ban sac lenh Inter caetera
Phap ly
Chia the gioi "chua duoc kham pha" giua Bo Dao Nha (phia dong) va Tay Ban Nha (phia tay) theo duong kinh tuyen. Nen tang cho Dieu uoc Tordesillas (1494).
12/10/1492
Columbus dat chan len San Salvador (Bahamas)
Tan the gioi
Roi Palos de la Frontera 3/8/1492 voi 3 tau (Nina, Pinta, Santa Maria) va 90 thuy thu. Columbus den cuoi doi van tin minh o chau A — dat ten dan ban dia la "Indians". Diem khoi dau lien tuc noi chau Au voi chau My.
Columbian Exchange bat dau
Sau 1492
Dich benh tan pha dan so ban dia chau My
Tham hoa
Dau mua, soi, cum lan nhanh hon quan doi chiem phap. Mot so vung giam 80–90% dan so. Dich lam suy yeu Aztec truoc khi Cortes den (1519) va chia re de Inca truoc khi Pizarro den (1532).
Khoang 1501
Bat dau buon ban no le xuyen Dai Tay Duong
Vi pham nhan quyen
Dan so ban dia suy giam manh tao ra "thieu lao dong" theo nhan quan thuc dan. Uoc tinh 12,5 trieu nguoi chau Phi bi dua sang chau My den the ki XIX; 1,5–2 trieu chet tren duong.
Vong quanh Trai Dat lan dau tien
1519
Magellan roi Tay Ban Nha — 5 tau, 270 nguoi
Khoi hanh
Ferdinand Magellan (nguoi Bo Dao Nha phuc vu Tay Ban Nha) de xuat di vong Nam My de den Quan dao Gia vi (Moluccas). Khong vi pham tuyen duong Bo Dao Nha.
Thang 11/1520
Vuot Eo bien Magellan — dat chan vao Thai Binh Duong
Hanh trinh qua eo bien nguy hiem mat 38 ngay, 1 tau bo tron quay ve. Magellan dat ten "Mar Pacifico" — Bien Yen Tinh. Thai Binh Duong rong lon hon bat ky ai du doan.
27/4/1521
Magellan bi giet tai Mactan (Philippines)
Can thiep vao tranh chap giua cac thu linh dia phuong. Can thiep chinh tri dia phuong thuong gay hau qua bat ngo ngay ca voi cac nha tham hiem vu trang. Juan Sebastian Elcano tiep tuc chi huy.
6/9/1522
Victoria tro ve Tay Ban Nha — ket thuc vong quanh Trai Dat
Lan dau tien
Chi 1 tau trong 5 con song sot; 18 nguoi trong 270. Lan dau tien trong lich su nhan loai, mot chuyen di da di vong hoan toan quanh Trai Dat. Chung minh thuc nghiem hinh cau cua hanh tinh va quy mo thuc cua Thai Binh Duong.