Lesson 01: Loại dữ liệu & tổng quan

Module 1: Population vs Sample — trực quan

Di chuyển slider để chọn kích thước mẫu, rồi nhấn "Lấy mẫu ngẫu nhiên" để thấy sample (màu tím) được chọn từ population (màu xanh).

Population (N): 60 Sample (n): 15

Tổng thể (Population)

N = 60 đơn vị

µ (trung bình thật) = —

Mẫu (Sample)

n = 15 đơn vị

x̄ (ước lượng) = —

Quan sát: Mỗi lần lấy mẫu khác nhau → x̄ khác nhau, nhưng đều xoay quanh µ thật. Khi n lớn hơn, x̄ ổn định hơn và gần µ hơn.

Module 2: Bốn thang đo NOIR — click để khám phá

Nhấn vào từng thẻ để xem định nghĩa, ví dụ và phép tính nào được phép.

N

Nominal

Nhãn thuần túy

O

Ordinal

Có thứ bậc

I

Interval

Khoảng cách đều

R

Ratio

Zero tuyệt đối

Nominal — Danh nghĩa

Giá trị là nhãn phân loại, không có thứ bậc hay khoảng cách.

Ví dụ	Phép tính được phép
Nhóm máu: A / B / O / AB	Mode, tần số, tỉ lệ %, bar chart, pie chart, chi-square
Quốc tịch, màu sắc, ngành học
Loại xe: sedan / SUV / truck
Kết quả xét nghiệm: dương/âm

Không được: mean (trung bình nhóm máu?), so sánh lớn/nhỏ giữa nhãn.

Ordinal — Thứ bậc

Có thứ tự tự nhiên, nhưng khoảng cách giữa các bậc không nhất thiết đều nhau.

Ví dụ	Phép tính được phép
Đánh giá sản phẩm: 1★–5★	Mode, median, percentile, IQR (rank-based), Spearman ρ
Trình độ: THCS/THPT/ĐH/Thạc sĩ
Mức đau: 1–10
Xếp hạng thi đấu: 1st/2nd/3rd

Hạn chế: mean không chính xác về mặt lý thuyết (dù thực tế nhiều người dùng với thang Likert ≥ 5 điểm).

Interval — Khoảng

Khoảng cách giữa các giá trị có nghĩa và đều nhau. Nhưng điểm 0 là quy ước — không phải "không có gì".

Ví dụ	Phép tính được phép
Nhiệt độ °C (0°C ≠ không có nhiệt)	Cộng, trừ, mean, SD, Pearson r
Năm dương lịch (năm 0 là quy ước)
Điểm IQ (100 = trung bình, quy ước)
Nhiệt độ Fahrenheit

Không được: tỉ số (×, ÷). "30°C nóng gấp đôi 15°C" là SAI. Dùng Kelvin mới đúng.

Ratio — Tỉ lệ

Đầy đủ nhất: có zero tuyệt đối (0 = không có gì), mọi phép tính hợp lệ.

Ví dụ	Phép tính được phép
Chiều cao, cân nặng, thu nhập	Tất cả: +, −, ×, ÷, mean, SD, CV (SD/mean), Pearson r, regression
Số lần click, số con cái
Thời gian (giây, phút, năm)
Nồng độ (mg/dL), tốc độ (km/h)

Chỉ Ratio mới tính CV = SD/mean có nghĩa. "Lương tháng này gấp 1.5× tháng trước" chỉ đúng khi dùng thang Ratio.

Tóm tắt phép tính hợp lệ

Thang đo	Mode	Median	Mean	SD	Ratio (×÷)	CV
Nominal	✓	—	—	—	—	—
Ordinal	✓	✓	—	—	—	—
Interval	✓	✓	✓	✓	—	—
Ratio	✓	✓	✓	✓	✓	✓

Module 3: Bài tập phân loại biến — tự kiểm tra

Với mỗi biến bên dưới, chọn thang đo NOIR đúng. Bạn có 3 lần bỏ qua.

Module 4: Phân loại nhanh — kéo vào đúng nhóm

Nhấn vào biến, chọn nhóm đúng: Categorical hay Numerical.

Categorical

Numerical

Lesson 01: Loại dữ liệu & tổng quan thống kê