Lesson 08 — Đa dạng sinh học & bảo tồn

Bộ công cụ tương tác: tính chỉ số Shannon & Simpson cho cộng đồng tự nhập; khám phá 5 mối đe dọa HIPPO; mô phỏng "bẫy tuyệt chủng" của quần thể nhỏ; và so sánh tốc độ tuyệt chủng nền với hiện tại qua các đợt tuyệt chủng hàng loạt.

1. Máy tính chỉ số đa dạng — Shannon & Simpson

Nhập số cá thể cho mỗi loài (mặc định 5 loài). Viz tính tỉ lệ pᵢ, chỉ số Shannon H = −Σ pᵢ ln pᵢ, Simpson D = 1 − Σ pᵢ² và độ đều H/ln(S). Bấm các nút "Preset" để xem 3 kiểu phân phối kinh điển.

Shannon H (nats)

—

Simpson D

—

Số loài S

—

Độ đều H/ln(S)

—

2. HIPPO — 5 nguyên nhân suy giảm

Chọn từng chữ trong HIPPO để xem nguyên nhân, ví dụ thực, mức tác động ước tính, và biện pháp giảm thiểu.

Tỉ lệ tham khảo — tổng hợp các nghiên cứu khác nhau, dùng để so sánh tương đối, không phải con số chính xác tuyệt đối.

3. Bẫy tuyệt chủng — population viability

Mô phỏng đơn giản: quần thể có kích thước ban đầu N, tỉ lệ sinh sản ròng phụ thuộc kích thước (cận huyết giảm sinh sản khi N nhỏ) + biến động ngẫu nhiên hàng năm. Kéo slider để thử các kịch bản.

Kích thước ban đầu N₀: N₀ = 50

Cường độ cận huyết: inb = 0.50

Biến động môi trường: σ = 0.30

Mỗi đường = 1 lần chạy độc lập (10 lần tổng). Đường về 0 = quần thể tuyệt chủng. Quy tắc 50/500: ≥50 tránh cận huyết ngắn hạn, ≥500 giữ biến dị dài hạn.

4. Tốc độ tuyệt chủng — nền vs hiện tại

So sánh tốc độ tuyệt chủng trong các giai đoạn địa chất. Đơn vị: số loài tuyệt chủng / 1 triệu loài / năm (E/MSY). Tốc độ nền ~0.1–1; hiện tại ước tính 100–1000.

Hệ số gấp nền (×): hệ số = 100×

Tốc độ hiện tại (E/MSY)

100

Loài mất/năm (Trái Đất 8.7tr)

870

Trong 100 năm

87,000

% tổng số loài / 100 năm

1.00%

5 đợt tuyệt chủng hàng loạt trong lịch sử: cuối Ordovician (~444 tr năm), Devonian muộn (~375), Permi–Trias (~252), Trias–Jura (~201), Phấn trắng–Cổ sinh (~66). Đợt 6 = hiện tại, do người gây ra.

5. Bảng so sánh in-situ vs ex-situ

Tiêu chí	In-situ	Ex-situ
Ví dụ	VQG Cúc Phương, Cát Tiên, U Minh Thượng	Vườn thú, Svalbard Seed Vault, ngân hàng gen
Bảo vệ cả hệ sinh thái?	Có	Không
Hành vi/tiến hóa tự nhiên?	Có	Hạn chế
Chi phí dài hạn	Thấp hơn	Cao hơn
Dùng khi	Còn môi trường sống đủ tốt	Môi trường gốc mất / quần thể quá nhỏ / cần bản dự phòng