Lesson 04 — Cách mạng Tháng Tám 1945
Bản đồ Tổng khởi nghĩa · Timeline tháng 8 → 2/9/1945 · Sơ đồ "Thời cơ" · Quiz ôn tập
1. Bản đồ Tổng khởi nghĩa tháng 8/1945
Cách dùng: Lọc theo ngày để thấy sức lan tỏa của Tổng khởi nghĩa. Click vào từng
thành phố để xem chi tiết sự kiện. Màu sắc biểu thị ngày giành chính quyền.
Lọc:
13–14/8 (Tân Trào)
15–18/8
19/8 (Hà Nội)
20–22/8
23–25/8 (Huế, SG)
Sau 25/8
2. Chuỗi thời gian: 1940 – 2/9/1945
Tháng 9/1940
Nhật vào Đông Dương
Khởi đầu "hai tròng"
Pháp (Vichy) ký hiệp ước cho Nhật đóng quân tại Đông Dương. Hai tầng thống trị Pháp–Nhật bắt đầu, người dân chịu gánh nặng kép.
Tháng 5/1941
Thành lập Mặt trận Việt Minh tại Pác Bó
Tổ chức
Nguyễn Ái Quốc triệu tập Hội nghị Trung ương 8 tại hang Pác Bó (Cao Bằng). Mặt trận Việt Minh thành lập, mở rộng đoàn kết vượt giới hạn đảng phái.
22/12/1944
Thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân
Đơn vị vũ trang cách mạng chính thức, sau phát triển thành Việt Nam Giải phóng quân. Đây là lực lượng quân sự nòng cốt cho Tổng khởi nghĩa.
Đầu 1945 (tháng 2–5)
Nạn đói Ất Dậu
Thảm họa nhân đạo
Ước tính khoảng 1,5–2 triệu người chết đói (số liệu giữa các nguồn còn khác nhau), chủ yếu ở Bắc Kỳ. Nguyên nhân đa tầng: trưng thu gạo của Nhật, thuế Pháp, mất mùa, giao thông gián đoạn. Nạn đói phá tan uy tín cả hai bên thống trị.
9/3/1945
Nhật đảo chính Pháp
Ngoặt quan trọng
Trong vài giờ đêm 9/3, quân Nhật tiêu diệt toàn bộ lực lượng Pháp trên khắp Đông Dương. Bộ máy thực dân Pháp gần 60 năm sụp đổ. Nhật dựng chính phủ Trần Trọng Kim (thành lập 17/4/1945).
Tháng 6/1945
Khu giải phóng Việt Bắc thành lập chính thức
Gồm 6 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang. Đây là căn cứ địa — "vùng giải phóng" mà chính quyền cách mạng thực sự kiểm soát từ trước 8/1945.
6/8/1945
Mỹ ném bom nguyên tử Hiroshima
Quả bom nguyên tử đầu tiên trong lịch sử được dùng trong chiến tranh. Ngày 8/8, Liên Xô tuyên chiến với Nhật. Ngày 9/8, bom nguyên tử thứ hai xuống Nagasaki.
13–14/8/1945
Hội nghị Tân Trào — Lệnh Tổng khởi nghĩa
Quyết định
Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc ban lệnh 13/8. Hội nghị toàn quốc tại Tân Trào họp 14–15/8, nhất trí phát động Tổng khởi nghĩa trước khi Đồng Minh vào giải giáp.
15/8/1945
Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng trên đài phát thanh
Khoảng trống quyền lực mở ra: quân Nhật không còn chiến đấu, chính phủ Trần Trọng Kim tê liệt, Đồng Minh chưa vào kịp. Thời cơ "ngàn năm có một" xuất hiện.
19/8/1945
Hà Nội giành chính quyền
Đột phá
Hàng chục vạn quần chúng xuống đường. Chiếm Phủ Khâm sai và các công sở. Quân Nhật không can thiệp. Đây là sự kiện có ý nghĩa biểu tượng cao nhất của Tổng khởi nghĩa.
23/8/1945
Huế giành chính quyền — Bảo Đại đồng ý thoái vị
Kinh đô của triều Nguyễn rơi vào tay chính quyền cách mạng. Vua Bảo Đại đồng ý thoái vị sau khi nhận yêu cầu từ Chính phủ lâm thời.
25/8/1945
Sài Gòn giành chính quyền — Bảo Đại thoái vị chính thức
Nam Kỳ hoàn thành khởi nghĩa. Cùng ngày, Bảo Đại tuyên bố thoái vị chính thức, bàn giao ấn kiếm. Triều Nguyễn — triều đại cuối cùng của Việt Nam — kết thúc.
2/9/1945
Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Ba Đình
Khai sinh nước VNDCCH
Trước đám đông tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuyên ngôn trích dẫn văn kiện độc lập Mỹ (1776) và Tuyên ngôn Nhân quyền Pháp (1789) như chiến lược lập luận quốc tế.
3. Sơ đồ phân tích "Thời cơ" Cách mạng Tháng Tám
Thành công của Cách mạng Tháng Tám thường được giải thích qua ba nhóm yếu tố hội tụ.
Bấm vào từng ô để xem phân tích chi tiết.
Yếu tố 1
Chuẩn bị lâu dài(1941–1945)
Yếu tố 2
Khủng hoảng chính danhcủa lực lượng cũ
Yếu tố 3
Khoảng trống quyền lực(Nhật đầu hàng 15/8)
↓ hội tụ ↓
Kết quả trực tiếp
Tổng khởi nghĩa tháng 8/1945(19/8 HN → 23/8 Huế → 25/8 SG)
↓
2/9/1945 — Tuyên ngôn Độc lập
Khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa