Lesson 06 — Phong trào Tây Sơn & Quang Trung – Nguyễn Huệ

Mô phỏng hành quân thần tốc Tết Kỷ Dậu 1789 · Trận Rạch Gầm – Xoài Mút 1785 · Timeline 1771–1802 · Quiz ôn tập

1. Hành quân thần tốc — Đại phá quân Thanh (Tết Kỷ Dậu 1789)

Cách dùng: Nhấn Bước tiếp theo hoặc bấm vào số bước để theo dõi từng giai đoạn hành quân từ Phú Xuân ra Thăng Long. Quan sát vị trí quân Tây Sơn (cam) và quân Thanh (xanh đen) trên sơ đồ.

Chuẩn bị

Nhấn Bắt đầu mô phỏng để theo dõi cuộc hành quân thần tốc lịch sử.

2. Trận Rạch Gầm – Xoài Mút (19/1/1785)

Bối cảnh: Nguyễn Ánh cầu viện Xiêm La (Thái Lan). 5 vạn quân Xiêm và hàng trăm thuyền chiến tiến vào Gia Định. Nguyễn Huệ phục kích trên khúc sông Tiền (Mỹ Tho).

Nhấn Bắt đầu để xem diễn biến trận phục kích trên sông.

3. Chuỗi thời gian 1771 – 1802

1771

Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ Khởi đầu

Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ tại ấp Tây Sơn thượng (Bình Định). Khẩu hiệu "phò Lê diệt Trương" thu hút nông dân, thợ thủ công và người dân tộc thiểu số.

1776–1777

Nguyễn Nhạc xưng đế — đánh chiếm Gia Định

Nguyễn Nhạc xưng Trung ương hoàng đế tại Quy Nhơn. Tây Sơn chiếm Gia Định, giết chúa Nguyễn Phúc Thuần. Họ Nguyễn gần tuyệt — Nguyễn Ánh chạy thoát.

19/1/1785

Trận Rạch Gầm – Xoài Mút Đại thắng

Nguyễn Huệ đánh tan 5 vạn quân Xiêm + Nguyễn Ánh trên sông Tiền (Mỹ Tho). Nguyễn Ánh bỏ trốn lần thứ hai.

1786

Tây Sơn ra Bắc, lật chúa Trịnh

Nguyễn Huệ dẫn quân chiếm Thăng Long, chúa Trịnh Khải tự tử. Hơn 200 năm cục diện Trịnh – Nguyễn phân tranh chấm dứt.

Cuối 1788

29 vạn quân Thanh vào Thăng Long Nguy cơ lớn

Lê Chiêu Thống cầu viện. Tôn Sĩ Nghị dẫn đại quân nhà Thanh xuống Thăng Long. Quân Tây Sơn (Ngô Văn Sở) rút về Tam Điệp.

22/12/1788

Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế — hiệu Quang Trung

Tuyên bố kháng Thanh ngay sau lễ đăng quang tại Phú Xuân (Huế). Xuất quân 25/12/1788.

Mùng 5 Tết Kỷ Dậu (30/1/1789)

Đại phá quân Thanh — Ngọc Hồi – Đống Đa Đại thắng

Quân Tây Sơn hành quân ~700 km trong ~10 ngày, tấn công bất ngờ dịp Tết. Đồn Ngọc Hồi và Đống Đa thất thủ. Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy. Thăng Long giải phóng.

1789–1792

Cải cách của Quang Trung Dựng nước

Chiếu khuyến nông, đề cao chữ Nôm, cải cách giáo dục, ngoại giao hòa hoãn với nhà Thanh. Quang Trung mất đột ngột năm 1792, khoảng 40 tuổi.

1792–1801

Tây Sơn suy yếu — Nguyễn Ánh phản công

Nguyễn Quang Toản (con Quang Trung) kế vị non nớt. Nội bộ Tây Sơn phân rã. Nguyễn Ánh từ Gia Định dần mở rộng ra Bắc.

1801

Nguyễn Ánh chiếm Phú Xuân (Huế)

Tây Sơn mất căn cứ trung tâm. Nguyễn Quang Toản chạy ra Thăng Long.

1802

Nguyễn Ánh chiếm Thăng Long — Lập nhà Nguyễn Thống nhất

Nguyễn Ánh lên ngôi, lấy hiệu Gia Long, lập nhà Nguyễn. Thủ đô đặt tại Huế (Phú Xuân). Tây Sơn hoàn toàn sụp đổ. → Lesson 07

4. Sơ đồ nhân – quả: Vì sao Tây Sơn sụp đổ?

Nhấn vào từng ô để xem giải thích chi tiết về nguyên nhân Tây Sơn sụp đổ sau khi Quang Trung mất.

Quang Trung mất đột ngột (1792, ~40 tuổi)

→

Nguyễn Quang Toản kế vị khi còn nhỏ, thiếu uy tín

↓

Nội bộ Tây Sơn phân rã, tướng lĩnh tranh quyền

Nguyễn Ánh được hiện đại hóa (Pháp hỗ trợ), mạnh lên

↓