Lesson 08 — Quy nạp vs Diễn dịch
Ba kiểu suy luận: Diễn dịch (chắc chắn) · Quy nạp (xác suất) · Abduction (tốt nhất). Thực hành phân loại, rồi xem trực quan tại sao quy nạp không bao giờ chắc chắn 100%.
0. Bảng tham chiếu nhanh
Diễn dịch (Deduction)
Tổng quát → Cụ thểChắc chắn nếu hợp lệ + tiền đề đúng.
Đánh giá: valid / sound
VD: Mọi người tử vong. Socrates là người. → Socrates tử vong.
Quy nạp (Induction)
Cụ thể → Tổng quátXác suất, không chắc chắn.
Đánh giá: mạnh / yếu
VD: 1000 thiên nga đều trắng → mọi thiên nga trắng (có thể sai).
Abduction (IBE)
Hiện tượng → Giả thuyếtGiải thích tốt nhất hiện có.
Đánh giá: tốt / không tốt
VD: Sân ướt → có thể trời vừa mưa.
1. Phân loại lập luận
Đọc từng lập luận, chọn kiểu phù hợp. Khi chọn đúng, bạn thấy giải thích tại sao.
2. Thiên nga đen — quy nạp sụp đổ
Thêm dần quan sát "thiên nga trắng" → khái quát ngày càng mạnh. Rồi bấm "Thiên nga đen xuất hiện!" để thấy toàn bộ khái quát sụp đổ sau một phản ví dụ duy nhất.
Thử: xem 1000 quan sát trắng — vẫn không chứng minh "mọi thiên nga trắng"; một con đen đủ lật: quy nạp bất đối xứng.
Đây chính là "vấn đề quy nạp" của Hume: không có số lượng xác nhận nào — dù là triệu hay tỷ — đủ để đảm bảo về mặt logic rằng quy luật sẽ giữ mãi mãi.
Mỗi thiên nga trắng tăng "độ tin" thêm một ít. Đến 50 con, thanh gần đầy. Nhưng "gần đầy" vẫn không phải 100% — và một con đen phá sạch.
3. Thước đo sức mạnh quy nạp
Năm lập luận quy nạp với mức độ mạnh khác nhau. Bấm "Xem tiêu chí" để biết điểm mạnh/yếu của từng lập luận.